Rize Belediyesi’nin Çay Atıklarını Değerlendiren Projesi Çaydalı COP17’te ilgi gördü

RİZE - BHA

Dünyanın geleceğinin yalnızca iklim değişikliğiyle değil, toprağın kaybı, kuraklık, çölleşme ve atıkların yönetimiyle de doğrudan bağlantılı olduğu bir dönemde Rize’den dikkat çekici bir çözüm geldi.

Rize Belediyesi’nin çay üretiminden geriye kalan lifleri değerlendirmek amacıyla hayata geçirdiği Çaydalı projesi, Moğolistan’ın başkenti Ulan Bator’da gerçekleştirilen UNCCD COP17’de uluslararası katılımcıların ilgisine sunuldu.

17-28 Ağustos 2026 tarihleri arasında düzenlenen COP17, “Restoring Land. Restoring Hope. – Toprağı İyileştir, Umudu Yeşert” temasıyla gerçekleştiriliyor. Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi’nin 197 tarafını bir araya getiren konferansa hükümet temsilcilerinin yanı sıra bilim insanları, çiftçiler, sivil toplum kuruluşları, iş dünyası ve yerel yönetimler katılıyor.

Rize’nin yaratıcı sıfır atık modeli ata yurdunda dünyanın karşısında

Çölleşme ve arazi tahribatının dünyada giderek büyüyen bir sorun haline geldiği bir dönemde Rize’nin hikâyesi dikkat çekici bir mesaj taşıyor. Bir bölgenin atığı, başka bir bölgenin kaynağı olabilir.

Dünyanın farklı ülkeleri COP17’de kendi arazi restorasyonu, kuraklıkla mücadele ve atık yönetimi çözümlerini anlatırken, Türkiye Pavilyonu’nda tanıtılan Çaydalı projesi yerel bir tarımsal atığın nasıl ekonomik ve çevresel değere dönüştürülebileceğini ortaya koydu.

Yaklaşık 190 ülkeden temsilcilerin ve binlerce katılımcının bir araya geldiği COP17’nin, dünyanın en fazla çölleşme ve arazi tahribatı baskısı yaşayan ülkelerinden biri olan Moğolistan’da düzenlenmesi ise Çaydalı’nın mesajını daha da anlamlı hale getiriyor.

Rize’nin çay bahçelerinden çıkan bir atık, Ulan Bator’da dünyanın geleceği için konuşulan toprağın hikâyesine dönüştü.

Çayın çöpü değil, toprağın geleceği

COP17 kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı ile Türkiye Kömür İşletmeleri tarafından organize edilen “Toprak İyileştirici Uygulamalar” oturumunda, Rize Belediyesi’nin Çaydalı projesi de anlatıldı.

Tarım yazarı Mine Ataman’ın moderatör olduğu sunumda, Rize’nin çay atıklarını sıfır atık yaklaşımıyla değerlendiren modeli uluslararası katılımcılarla paylaşıldı.

Rize Belediyesi’nin Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi’nde kurduğu tesiste çay lifleri farklı işlemlerden geçirilerek katma değerli ürünlere dönüştürülüyor. Belediye tarafından yapılan açıklamalara göre tesiste çay lifinden mangal kömürü, sıvı gübre, Çaydalı markalı çay sirkesi ve kedi kumu üretiliyor. Üretim sürecinde ortaya çıkan ısı ve metan gazından da enerji elde edilirken tesisin çatısındaki güneş panelleriyle elektrik üretimi gerçekleştiriliyor.

Bir atıktan birden fazla değer

Çaydalı projesini farklı kılan en önemli özelliklerden biri, çay atığının yalnızca tek bir ürüne dönüştürülmemesi. Çay lifi; toprak besleyici sıvı ürüne, mangal kömürüne, çay sirkesine, enerji gibi  farklı kullanım alanlarına yönelik ürünlere dönüştürülerek döngüsel ekonominin bir parçası haline getiriliyor. Rize Belediyesi’nin tesisinde üretilen Çaydalı markalı çay sirkesi de daha önce özellikle kahverengi kokarca ile mücadelede de başarılı sonuçlar alınmıştı. 

Rize’de “sıfır atık” çaydan başlıyor

Proje, aynı zamanda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel ölçekteki güçlü örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Çay atığından ihracat ürününe

Projenin ekonomik boyutu da önemli. Mangal kömürü Almanya ve Gürcistan gibi ülkelere ihraç ediliyor, organik gübre Türkiye’nin yanı sıra dış pazarlarda da talep görüyor.

Rize Belediyesi’nin Çay Lifinden Mangal Kömürü ve Enerji Üretim Tesisi, 2025 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen Verimlilik Proje Ödülleri’nde “Sürdürülebilir Üretim Yöntemlerinde Verimlilik” kategorisinde Türkiye ikinciliği elde etmişti.

“Çöp” olarak görülen çay lifi toprağa umut oluyor

Çaydalı projesinin COP17’de öne çıkan taraflarından biri de atık yönetimi ile toprak sağlığı arasında doğrudan bir bağ kurması. Bir yandan milyonlarca kilogram çay işleme atığının çevreye bırakılmasının önüne geçilirken diğer yandan bu atığın içindeki değer ekonomik ürünlere dönüştürülüyor.

Bu yaklaşım, COP17’nin ana gündemleri arasında yer alan arazi tahribatının önlenmesi, toprak sağlığının geliştirilmesi, gıda sistemlerinin dayanıklılığının artırılması ve döngüsel ekonomi hedefleriyle de örtüşüyor. UNCCD, COP17 kapsamında özellikle gıda sistemleri ve toprak sağlığını konferansın temel temalarından biri olarak ele alıyor.

Çaydalı’nın COP17’de verdiği mesaj ise oldukça net. Atık diye baktığınız şey, doğru teknoloji ve doğru akılla toprağın, ekonominin ve geleceğin hammaddesi olabilir.